Radicaal hertekenen van zorgberoepen

0
91

Het vinden van de juiste medewerkers is dé topprioriteit van onze welzijn- en zorgondernemingen. We zoeken steeds meer personeel dat er al niet meer was. We spreken dan ook niet meer van personeelsschaarste, maar van personeelstekort in welzijn én zorg. 

De stijgende behoefte aan zorg en de reeds acute tekorten aan zorgpersoneel tonen aan dat er uit een ander vaatje getapt moet worden.  Met meer van hetzelfde loopt de zorg tegen de muur. 
In deze vervolgpaper diepen we de elementen van taakdifferentiatie, taakverschuiving en de impact op opleiding en onderwijs verder uit. Hierbij formuleren we ook een volgende reeks van aanbevelingen en benoemen ook enkele taboes, die steeds terugkomen wanneer het gaat over personeelsinzet in welzijn en zorg. 
Ben je na het lezen van de paper geprikkeld om meer te weten of in actie te schieten? Laat het ons weten: we willen erg graag jullie uitdagingen en ideeën delen met de leden van de Voka Health Community én met beleidsmakers. 

Naar een herverdeling van taken

Welzijn en zorg vormen de groeisectoren op de Vlaamse arbeidsmarkt en vertegenwoordigen vandaag bijna 20% van de totale tewerkstelling. De tewerkstelling neemt elk jaar toe met circa 2%. Onder die groeiende tewerkstelling in welzijn en zorg schuilt een nijpend tekort aan zorgpersoneel: de vraag naar zorg groeit nog sneller dan de tewerkstelling. Er staan 20.000 vacatures open voor knelpuntberoepen in de zorg. Dat is geen nieuw probleem, maar een oud zeer. Zorgondernemingen zoeken steeds meer personeel dat er al niet meer was. We spreken in deze paper dan ook niet meer van personeelsschaarste, maar van personeelstekort.
Taakverschuiving organiseert een herverdeling van taken van gezondheidswerkers binnen en tussen teams. Dat is niet enkel een zoektocht naar meer efficiëntie. Het gaat vooral om het afstemmen van vaardigheden op veranderende behoeften van zorgvragers en op opportuniteiten die nieuwe behandelmogelijkheden en technologie bieden. Daarbij worden fundamentele vragen gesteld rond de doelen van gezondheidszorg, wat zorgverleners doen om hieraan bij te dragen, en hoe dat op een optimale manier kan.

Vaak betere kwaliteit

Taakverschuiving in de zorg garandeert minstens dezelfde en vaak betere kwaliteit: minder opnames, hogere therapietrouw, lagere mortaliteit en hogere tevredenheid van zorgvragers én medewerkers. Het herdenken en herorganiseren van taken en rollen draagt bij aan een meer geïntegreerd zorgsysteem. Dat is noodzakelijk om blijvend patiënt- of cliëntgerichte zorg aan te bieden wanneer de vraag in een verouderende samenleving wijzigt naar meer complexe en chronische zorg.
Taakverschuiving kan verschillende vormen aannemen: uitdieping of méér specialisatie, substitutie of delegatie van taken naar lager of anders opgeleide professionals en innovatie. Het is dus niet zo dat taakverschuiving zich vooral focust op het afschuiven van beperkte en eenvoudige taken naar lager opgeleiden. Meer specialisatie én meer basiszorg moeten zowel de kwaliteit als de zorg garanderen. Een sterkere rol voor de zorgvragers en hun mantelzorgers gaat gepaard met technologische innovatie. Nieuwe technologie, behandelmogelijkheden of zorgmodellen vragen om nieuwe functies, taken en rollen die sommige bestaande zorgberoepen wijzigen of voorbijgestreefd maken.

Interdisciplinaire teams

Het aantal betrokken zorgprofessionals en beroepsgroepen op de werkvloer zal toenemen, waardoor interdisciplinaire teams de norm worden. Die creëren een competentiemix van verschillende types zorgverleners, op maat van de zorgvrager en het antwoord dat de zorgonderneming daarop wil bieden. Dankzij interdisciplinair teamwerk garandeert taakverschuiving een holistische benadering van zorgvragers. In beroepen waar een gelijkaardige achtergrond of benaming het onderscheid tussen verschillende zorgverleners bemoeilijkt, creëert een zorgladder een helder overzicht van de functie- en taakverdeling. 
Een mengelmoes aan wetgeving, normen en financiering beperkt een optimale verdeling van taken en inzet van competenties. Dat zorgt niet enkel voor conflicterende belangen tussen zorgberoepen, maar ook voor intranspparantie en inefficiëntie. De discussies over het bewaken van kwaliteit of risico’s, draaien in realiteit meer om inkomsten, financiering en barema’s. Onderhandelen over taakverschuiving is vaak competitief of bedreigend omdat opportuniteiten voor een (nieuw) beroep de degradatie van andere beroepen kan inhouden. 

Samenwerking op en over de werkvloer

Onderhandelingen over taakverschuiving gebeuren daarom beter op de werkvloer. Een lokale, iteratieve aanpak zorgt voor een gefaseerde ontwikkeling en geleidelijk adoptieproces van functies en rollen. Door samen te werken tussen organisaties of verschillende sectoren, kunnen de strikt afgebakende grenzen van een paritair comité – inclusief de functieprofielen en de bijhorende loonschalen – overstegen worden. Een enkel paritair comité voor de volledige zorg én welzijnssector zal initiatieven over grenzen van de zorglijnen en sectoren eenvoudiger maken. Dat is nodig omdat zorgvragers, zorgverleners én technologie bewegen over de muren van zorgondernemingen heen.

De leer- en zorgladder zorgen voor duidelijke taakverdeling

Een duidelijk onderscheid in functie en verloning tussen verschillende types en niveaus van zorgverleners is noodzakelijk om de verwachting van de zorgvrager, teamleden en zorgondernemingen helder te stellen. Die wijzigende taakverdeling impliceert aanpassingen in het zorgonderwijs. Verschillende opleidingsniveaus volgen via een leerladder transparant het Europees kwalificatiekader en zijn met elkaar verbonden met duidelijke overgangstrajecten.
De adviezen van de Federale Raad voor Verpleegkunde en de Position Paper van de Vlaamse Hogescholen Raad zorgen voor duidelijkheid en rechtszekerheid voor HBO5 en bachelor verpleegkundigen. 

Levenslang en interdisciplinair leren 

Taakverschuiving en differentiatie tussen verschillende beroepen of beroepsniveaus vragen om kennis en vaardigheden rond digitalisering, leiderschap, communicatie en zorgorganisatie bij te werken. Interdisciplinair leren biedt de kans om vanaf de basisopleiding kennis en vaardigheden van verschillende types zorgverleners te optimaliseren. Interdisciplinair opleiden, bijvoorbeeld via scenariotrainingen, is zinvol om via maatwerk  uitdagingen op de werkvloer aan te pakken.
Snelle innovatie, digitalisering en nieuwe kennis wijzigen continu in welzijn en zorg. Levenslang leren zorgt voor wenbaarheid en kwaliteit bij zorgprofessionals en hun ondernemingen. Te weinig zorgprofessionals nemen eraan deel en we hebben geen zicht op de impact of het rendement ervan. Om aan te zetten tot levenslang leren, worden kwalificaties en competenties verzameld in een portfolio. Dat portfolio kan ingebracht worden bij het starten van opleidingen of bij de beoordeling en zelfs verloning van zorgprofessionals.

Aanbevelingen

1.    Voer de zorgladder in 
Een duidelijk onderscheid in functie en verloning tussen verschillende types en niveaus van zorgverleners is noodzakelijk om de verwachting van de zorgvrager, teamleden en zorgondernemingen helder te stellen. Dat zorgt voor meer basiszorg én meer specialisatie.

2.    Voer de leerladder in
De wijzigende taakverdeling impliceert aanpassingen in het zorgonderwijs. Verschillende opleidingsniveaus volgen transparant het Europees kwalificatiekader en zijn met elkaar verbonden met duidelijke overgangstrajecten.

3.    Ondersteun administratie, logistiek, hygiëne en huishoudelijke taken
Zorgprofessionals kunnen focussen op hun kerncompetenties door administratie, logistiek en basiszorgen uit hun takenpakket te halen. Zo kunnen zorgprofessionals efficiënt ingezet worden in  et realiseren en organiseren van gezondheidsdoelen voor hun zorgvragers.

4.    Implementeer doorgedreven interdisciplinaire teams
Doorgedreven interdisciplinair teamwerk is essentieel om de taak- en rolverdeling rondom een patiënt of cliënt te organiseren. Dankzij doorgedreven teamwerk wordt holistische zorgbenadering gecombineerd met betere zorgresultaten.

5.    Organiseer flexibele carrièrepaden en hybride jobs
De grenzen van zorglijnen en sectoren vervagen omdat zorgvragers, toenemende specialisatie én technologie doorheen de muren van zorgondernemingen opereren. Flexibele carrièrepaden en hybride jobs voorzien variatie en leggen bruggen tussen zorgsectoren.

6.    Versoepel wetten en CAO’s 
De link tussen de WUG en de financiering moet versoepeld worden, zodat zorgpersoneel op een efficiëntere manier kan worden ingezet. Een enkel paritair comité voor de volledige welzijns- en zorgsector zal intersectorale concurrentie wegwerken en hiaten tussen sectoren opvullen.

7.    Versterk bedrijfsvloer met flexibiliteit
Onderhandelen op de bedrijfsvloer zorgt voor evenwicht tussen wetgeving, functieprofielen en de ideale competentiemix. Onderhandelingen tussen professionals op de werkvloer zijn essentieel voor de adoptie en afstemming tussen verschillende functies, taken en rollen.

8.    Leid interdisciplinair op (op school en op de werkvloer)
Complexe, chronische zorg voor patiënten vergt coördinatie en overleg tussen verschillende zorgberoepen die uiteenlopende inzichten en expertise bijdragen. Breng zorgverleners samen via interdisciplinaire vorming in basisopleidingen en scenariotrainingen op de werkvloer.

9.    Voorzie modulair en competentiegericht leren
Modulair opleiden speelt flexibel in op opleidingsbehoeften en biedt garanties rond kwaliteit en impact op de kennis en vaardigheden. CanMEDS biedt een model voor kennis, vaardigheden en attitude rond het bewust organiseren van interdisciplinaire teamzorg.

10.    Stimuleer opleiding en levenslang leren
Via een individuele leerrekening kan een kwalificatie- en competentieportfolio rond harde en zachte vaardigheden uitgebouwd worden, dat gekoppeld kan worden aan de IFIC-functieclassificaties en de bijhorende loonschalen van zorgverleners. 

Dankzij de Voka Health Community

De inhoud van deze paper kwam tot stand dankzij de samenwerking tussen de leden van Health Community in 2 verschillende werkgroepen. We willen alle leden danken voor de openheid en het enthousiasme waarmee ze deelnamen. Daarnaast werd informatie verzameld tijdens verschillende individuele gesprekken met leden van onze Health Community en beleidsmakers. We danken uitdrukkelijk Stefaan Callens, Ann Cleerbout, Lon Holtzer, Koen Balcaen, Erik Schokkaert, Gianoulla Tsakitzidis en Stefan Van Eeckhout voor de inspiratie, aanvullingen en suggesties. 
De casussen en voorbeelden in deze paper komen er dankzij de openheid van onze Voka Health Community leden. Ze illustreren de verschillende initiatieven die al bestaan om met personeelstekorten om te gaan door taakverschuiving en vernieuwing in opleiding. Het zijn zeker niet de enige sterke voorbeelden van ondernemerschap in de welzijn en zorg. Deel dus ook jouw verhaal!

Vorig artikelIedereen aan de slag
Volgend artikelEen Europese aanpak moet duurzame ketens bevorderen

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here