Digitale evoluties creëren nieuwe kansen voor de notaris

0
100
Het VBO vroeg zijn leden-sectorfederaties hoe zij hun sector zien evolueren richting 2030. Jan Sap, CEO van Fednot, de Federatie van het Notariaat, blikt vooruit.

Blockchain en artificiële intelligentie zullen de rol van de notaris sterk veranderen. Of hij daarmee ook van het toneel zal verdwijnen, zoals enkele technologie-adepten al eens durven beweren, geloven we niet. Wat is de rol dan wel van de notaris nu de technologie weldra toelaat om afspraken tussen partijen feilloos vast te leggen?

“Het notariaat heeft geen enkele overlevingskans.” Als men sommige bronnen mag geloven, ziet de toekomst voor het notariaat er weinig rooskleurig uit. Nieuwe digitale mogelijkheden, zoals blockchain, zouden er immers voor zorgen dat de rol van de notaris als de zogenaamde ‘Trusted Third Party’, een onafhankelijke partij die afspraken objectief vastlegt, weldra is uitgespeeld. Volgens de blockchain-adepten volstaat het dat de burgers de koopakten zelf in de blockchain invoegen. Niemand kan nadien nog iets veranderen aan de inhoud van die akte, de identiteit van de partijen of aan de datum van de overeenkomst. De notaris ‘van vlees en bloed’ is niet meer nodig om de akte authenticiteit te verlenen. De loutere opname in de blockchain volstaat. 

De technologie-adepten zijn volgens ons een tikkeltje té voortvarend in hun vooruitgangsoptimisme. Blockchain maakt het inderdaad mogelijk om goederen van de ene naar de andere persoon over te dragen en daarover afspraken vast te leggen zonder dat er nog een onafhankelijke partij aan te pas komt. Echter, bij de vooruitgangsoptimisten lijkt niemand stil te staan bij de volgende vragen: wie ziet erop toe dat er correcte informatie in de blockchain wordt ingevoegd? Wie controleert of de koper wel de persoon is die hij beweert te zijn? Wie toetst of de koper de draagwijdte van zijn aankoop ten volle beseft? Wie waakt erover dat de afspraken tussen partijen evenwichtig zijn, geen van de partijen zich bij de neus laat nemen en de afspraken niet uitmonden in betwistingen? 

De rol van de notaris

Als je die vragen in overweging neemt, dan blijkt dat de rol van de notaris nog lang niet is uitgespeeld. “Geen nood”, zullen de critici beweren. De controletaken kunnen evengoed worden toevertrouwd aan een andere ambtenaar. Nog los van de vraag of deze optie gelet op het begrotingstekort, budgettair haalbaar of wenselijk is, dreigt de burger de pineut te worden. Want zal die ambtenaar de belastingplichtige ook objectief wijzen op de fiscale voordelen als hij een woning koopt? Of op de mogelijkheid om de gezinswoning te beschermen tegen de aanspraken van schuldeisers, bijvoorbeeld als de koper een ondernemer is? Zal een wildvreemde ambtenaar de kersverse woningeigenaar adviseren om zijn testament van onder het stof te halen en eventueel te herzien? Of aanraden zijn huwelijkscontract te wijzigen? 

Schaf het notariaat af en de burger blijft verstoken van nuttige tips en adviezen van een vertrouwenspersoon. Een persoon die niet alleen de toekomstplannen maar ook ‘de juridische context’ van de rechtszoekende al kent. Net zoals een huisarts de gevolgen kan inschatten van een medische ingreep op de globale gezondheid van zijn patiënt, heeft de notaris oog voor de familiale en de vermogensimpact van de plannen van zijn cliënt. Meer nog, als onafhankelijk adviseur kan hij de burger attent maken op de mogelijk ongewenste gevolgen van zijn intenties en verhinderen dat hij ondoordachte keuzes maakt.

De onafhankelijkheid maakt de notaris uniek als juridisch dienstverlener. Hij is ‘the last man standing’ in een omgeving waarin de juridische adviesverlening niet aan de commerciële druk ontsnapt. De praktijk wijst uit dat dat de burger zijn notaris net waardeert omwille van zijn onafhankelijke opstelling, naast zijn juridische competenties. In een land waar er door de opeenvolgende staatshervormingen steeds meer bevoegdheden zijn overgeheveld van het federale niveau naar de regio’s, waar er wetten en decreten worden gestemd in maar liefst zes verschillende parlementen en geen enkele wetgever ‘stilzit’, zal de burger steeds meer nood hebben aan een juridische houvast.

MEER DAN OOIT ZAL ER NOOD ZIJN AAN EEN NOTARIS DIE KAN CERTIFIËREN WAT ‘ECHT’ IS, ALS DAM TEGEN ‘FAKE’ DATA.

JAN SAP, CEO FEDNOT

De digitale kluis

De technologische ontwikkelingen zullen er wel toe leiden dat de rol van de notaris tegen 2030 op een ietwat andere manier wordt ingevuld. Minstens zal hij tegen dan over een totaal ander instrumentarium beschikken om zijn unieke rol te vervullen. Papieren overeenkomsten zullen vervangen zijn door digitale akten. Partijen zullen hun afspraken niet langer bezegelen met de pen, maar elektronisch handtekenen. Authentieke akten worden vandaag al niet meer bewaard in stoffige achterkamertjes waar ze, samen met andere stapels papier en gebundeld in lijvige repertoria, decennialang worden gearchiveerd.

Ook binnen het notariaat ziet én grijpt men de kansen van de digitalisering. Volgens Paul Danneels, ooit verkozen tot ‘European Chief Information Officer of the Year’ voor de publieke sector en voortrekker van innovatieve digitale toepassingen voor notarissen, zal elke burger tegen 2030 over een eigen digitale kluis beschikken. In die digitale brandkast zal de burger, naast de akten verleden voor de notaris, alle andere belangrijke documenten bewaren: samenlevings- of huurcontracten, arbeidscontracten of aandelenoptieplannen, afspraken met leveranciers en zakenpartners … Tegen dan zal de burger, en alleen hij, beslissen met wie hij de gegevens uit deze digitale kluis deelt. “Tegen 2030 zal er meer dan ooit vraag zijn naar het authenticeren van deze digitale assets”, aldus Danneels. Meer dan ooit zal er nood zijn aan een notaris die kan waarmerken wat ‘echt’ is, om een dam op te werpen tegen de verspreiding van data die, mogelijk in toenemende mate, ‘fake’ zijn. 

Ook artificiële intelligentie wordt voor de notaris een onontbeerlijk instrument, eerder dan een tool die het einde van de beroepsgroep inluidt. Eenvoudig gesteld, doet artificiële intelligentie niet meer dan de best practices van alle notarissen ‘detecteren’ en ‘toepassen’. Dankzij artificiële intelligentie wordt het bijvoorbeeld mogelijk om ontelbare overeenkomsten over fusies van vennootschappen te screenen en daar de best mogelijke clausules uit te halen. De toekomstige notaris zal dus veel meer dan nu en in ‘no time’ gebruik kunnen maken van de collectieve kennis die de beroepsgroep heeft opgebouwd. Zo krijgt de burger of de ondernemer ook voor complexe of niet-alledaagse problemen meteen bruikbare oplossingen aangereikt.

Kortom, de notaris zal de burger op een meer efficiënte manier kunnen helpen. Hij zal de specifieke wensen van de burger nog beter kunnen vertalen in officiële en gewaarmerkte informatie. In die zin wordt de notaris niet overbodig. Wel integendeel. Dankzij de technologische mogelijkheden zal hij, net zoals een chirurg, met een ongekende ‘juridische’ precisie, tegemoet kunnen komen aan de verzuchtingen van de rechtszoekende. 

Hoe kijken de leden-sectorfederaties naar 2030? Wat zijn de krachtlijnen uit hun – soms verrassende – inzichten? U leest het in ons boek ‘Ondernemen voor Welvaart’.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here